زمستان امسال از لحاظ آنفلوآنزاي خوكي بسيار هولناك خواهد بود. حداقل دو سال گرفتار آنفلوانزاي خوكي خواهيم بود که طی آن، موج‌هاي مختلف بیماری بروز مي‌كند و هرموج 6 تا 8 هفته طول می کشد... دستان خود را مرتب بشویید، مانند الزام شستن مداوم دست ها توسط یک جراح.

طبق برآوردها طي دو سال، احتمالا حدود 10 ميليون و 500 هزار نفر تا 24 ميليون در كشورمان به اين نوع آنفلوآنزا مبتلا مي شوند که از اين تعداد 525 هزار تا يك ميليون و 225 هزار نفر نياز به بستري دارند و برآورد مي‌شود حدود 105 هزار تا 245 هزار نفر جان خود را از دست بدهند.

متاسفانه بیماری آنفلوانزا از نوع خوکی دارای تمام شاخصه های یک بیماری مسری و خطرناک است که علی رغم تلاشهای مجدانه محققان پزشکی هنوز داروی موثری برای پیشگیری یا درمان قطعی آن وجود ندارد. (البته این موضوع صرفا به انفلوانزای خوکی مربوط نیست بلکه در مورد تمام انواع آنفلوانزاها صدق می کند) بنابراین آنفلوانزا از حالت یک بیماری معمولی با درجه خطر پایین به یک بیماری کشنده و فراگیر تبدیل شده و نگرانی جدی تمامی مردم، دولتها و نهادهای ملی و بین المللی در زمینه بهداشت و سلامت را موجب شده است و  چه بسا در ماههای اخیر به یک بحران جهانی تبدیل شده است.

لازم به ذكر است كه جديدا شركت معتبر روش اعلام كرده كه واكسن آنفولانزاي نوع H1N1 (معروف به آنفولانزاي خوكي) را توليد كرده است. همچنين مسئولين كشور چين و آمريكا هم مدعي شده اند كه كشورشان موفق به توليد واكسن عليه اين ويروس شده اند. ولي نكته مهم اين است كه تا اين واكسنها به كشورهاي چون ايران راه پيدا كنند، ممكن است موج اول همه گيري پشت سر گذاشته شده باشد، به عبارتي نوش دارويي باشد پس از مرگ سهراب...

 علايم و نشانه ها

نشانه‌هاى (symptoms) قابل‌ انتظار آنفولانزاى خوكی در انسان مانند نشانه‌هاى  آشناي آنفلوانزاى فصلى است.  حمله ناگهانى تب، بی حالی، در خود فرورفتن،  بى اشتهايى و سرفه كردن. همچنين در مواردي فرد ممكن است دچار سردرد، سرماخوردگی، گلودرد، کوفتگی و درد مفصل، عطسه‌، ناراحتی تنفسی، سرخ شدن يا التهاب و آبریزش از بینی شود. در مواردی نیز تهوع، و استفراغ و اسهال گزارش شده است. (مشاهده تصویر زیر در اندازه بزرگتر)

 راههاي انتقال و شيوع

آنفلوآنزای خوکی یک بیماری مجاری تنفسی است و در نتيجه از دهان و بینی منتقل می شود. با این وجود محققين هنوز به درستي نمی دانند که گونه تازه H1N1 که در مکزیک پیدا شد، چگونه به انسان انتقال یافت.

براساس ذات ويروس آنفولانزا كه از انسان به انسان قابل انتقال است، اين ويروس جديد نيز توانايي آلوده كردن اطرافيان فرد آلوده را داراست. يعني دقيقا به همان طريق آنفلوانزاى فصلي. لازم است كه بدانيد يك فرد آلوده تا شعاع 1.8 متري ميتواند به راحتي ويروس را به اطرافيان منتقل كند. اين نكته را نيز بايد بدانيم كه ويروس در ذرات كوچك ترشحات تنفسي كه در روي سطوح مختلف اشياء اطراف فرد آلوده رسوب كرده اند، و تا ساعتها توانايي زنده بودن را خواهد داشت و در نتيجه با لمس اين سطوح  به راحتي مسير انتقال ويروس را به ناحيه مجاري تنفسي (دهان و بيني) هموار خواهد شد. پس راه هاي انتقال به طور خلاصه شامل: 

-    انتقال انسان به انسان به صورت رو در رو: به وسيله سرفه يا عطسه و يا حتي صحبت كردن فرد آلوده، در اين حالت انتقال ويروس آنفلوانزا به احتمال بسيار بالا اتفاق خواهد افتاد.

-    لمس و تماس دست با اجسام و سطوح آلوده به ويروس‌ انفلوانزا خوکی و سپس دست زدن به نواحي حفره دهان و بيني، در اين حالت نيز انتقال ويروس آنفلوانزا به احتمال زياد رخ ميدهد.

سازمان بهداشت جهانی بيانيه اي مبنی بر سهولت انتقال این ویروس میان انسان ها منتشر کرده است. "اگر با کسی در تماس هستید که سرماخوردگی دارد، با او دست ندهید و روبوسی نکنید."  هميشه بياد داشته باشيد كه ممكن است ویروس آنفلوآنزا در اماکن عمومی وجود داشته باشد و شما با لمس سطوحی مانند دستگیره اتوبوس يا مترو، درب اماكن عمومي، پول، ديوار و قالي كف مساجد (هنگام سجده به بيني و دهان نزديك خواهد شد)، دستگيره در و يا حتي صفحه کلید کامپیوتر و .... به راحتی آلوده شويد. اگر سحوا يا به ناچار دستان خود را به دستگیره در یا اتوبوس زده اید، آن را به نزديكي دهان و بینی نياوريد.

طریقه شیوع این بیماری به هر صورت که باشد نتیجه این است که متاسفانه در حال حاضز كه شما اين متن را مطالعه ميكنيد، اين ويروس توانسته است در عرض مدت بسيار بسيار كوتاهي بسیاری از کشورهای دنیا را آلوده كند (به اصطلاح "پاندمي" شده است) و انتظار می رود به زودي تمامی کشورهاي كره خاكي را در بر بگیرد.

اين فراگيري گسترده ويروس در سطح جهاني نيز از خطرهاي ديگري است كه در مورد آن هشدار داده شده و سازمان بهداشت جهانی وارد شدن آن به مرحله شش یا شیوع جهانی را تایید کرده است.

ويروس H1N1 مي تواند از راه مسافرت به ديگر كشورها و يا با بازگشت از سفر كشورهاي ديگر نيز منتقل شود. گفته شده که مشاهده بيماري خود مي تواند خطر بالقوه اي براي انتشار جهاني آن باشد.

بر اساس اعلام مركز پيشگيري از بيماري هاي واگير ايالات متحده، آنفلوانزاي خوكي از راه مواد غذايي منتقل نمي شود (هدف ويروس دستگاه تنفسي است). يعني مصرف فراورده هاي گوشتي آلوده خوك يا گراز فرد را بيمار نخواهد كرد.

سوال بسيار مهمي كه ذهن تك تك افراد جامعه را بايد به خود معطوف سازد اين است كه "هر فرد چطور مي‌تواند از خود و خانواده‌اش در برابر اين بيماري مراقبت كند؟" جواب بسيار ساده است: "پيشگيري و رعايت بهداشت فردي و اجتماعي"

همانطور كه پيشتر گفته شد، متاسفانه تا زمان ورود واكسن قطعي ويروس به كشورمان مدت زيادي باقي مانده است. پس در حال حاضر بايد احتياط ‌هاي معمول براي آنفلوآنزا را انجام دهيم. اين نكات شامل:

اگر شما فردي آلوده هستيد: شايد بيشترين كمك و مهمترين نقش را در كنترل بيماري داشته باشيد، به عنوان شهروندي عادي از شما خواهش ميكنم كه اگر آلودگي شما محرز داده شد، 1. سعي كنيد تا زمان بهبودي كامل در منزل استراحت كنيد و حتي المقدور در اماكن عمومي ظاهر نشويد. 2. هميشه يك ماسك تميز، سالم و نو(ماسكهاي ارزان قيمت معمولي كفايت ميكنند) را جلوي بيني و دهان خود نگه داريد. 3. به هنگام عطسه و سرفه كردن حتما جلوي دهان و بيني با يك دستمال كاغذي بپوشانيد. 4. ماسكها و دستمال كاغذي هاي آلوده را در پاكتهاي مشمايي (مثل پاكت فريز) قرار داده و حتما سر آنها را ببنديد، اين پاكتها بايد دور انداخته شود (در صورت امكان به روشهاي بهداشتي معدوم شوند). 5. از عطسه كردن در كف دست خودداري كنيد (حتما در دستمال مخصوصي كه هميشه به همراه داريد عطسه كنيد). و احتمالا اگر دستمال به همراه ندارید، شايد بهتر باشد هنگام عطسه یا سرفه قسمت داخلی شانه يا آرنج خود را در برابر دهان و بینی بگیرید تا دستانتان آلوده نشوند. 6. دستهايتان را مرتب با آب و صابون بشوئيد، در صورت نبودن آب و صابون از ژلهاي پاك كننده استفاده شود (قابل دسترس در داروخانه ها).

اگر فردي غيرآلوده هستيد: پيشگيري مهمترين راه كنترل بيماري است. پس 1. سعي كنيد حتي المقدور در اماكن عمومي ظاهر نشويد. 2. هميشه يك ماسك تميز، سالم و نو(ماسكهاي ارزان قيمت معمولي كفايت ميكنند) را جلوي بيني و دهان خود نگه داريد. 3. به هنگام عطسه و سرفه كردن حتما جلوي دهان و بيني با يك دستمال كاغذي بپوشانيد.  4. ماسكها و دستمال كاغذي هاي آلوده را در پاكتهاي مشمايي (مثل پاكت فريز) قرار داده و حتما سر آنها را ببنديد، اين پاكتها بايد دور انداخته شود. 5. روزانه چندين مرتبه دستهايتان را با آب و صابون بشوئيد، در صورت نبودن آب و صابون از ژلهاي پاك كننده استفاده كنيد.

چند توصیه به همراه موارد عملی برای جلوگیری از بیماری مسري آنفلوانزای خوکی:

1.    دستهاي خود را مرتباً بشوييد: ذرات و قطرات کوچک ناشي از سرفه و عطسه بيماري را منتقل مي کنند. اين ذرات به دستهاي ما منتقل مي شوند و بعد هر سطحي را که لمس کنيم قابليت انتقال خواهد داشت.

شيوه صحيح شستن دست: به غير از پشت و روي دستها و انگشتان، بايد زير ناخنها، بين انگشتان و دور مچها را به مدت کافي با آب گرم و با صابون کف مالي كنيم و سپس بخوبي بشوييم (تا زير آرنج). دستهاي را بعد از استفاده از حوله يا پوشاندن دهان پس از سرفه يا عطسه بشوييد. درست است تعداد دفعات خيلي زياد مي شود ولي واقعا ارزش خواهد داشت. شايد بهتر باشد فرض كنيد كه تمام اطرافيان شما و تمام سطوح آلوده اند!

2.    وقتي عطسه يا سرفه مي کنيد دهان خود را بپوشانيد: اگر دستمال نداريد از شانه يا گودي آرنج خود استفاده کنيد. اگر اين ذرات به لباس يا يقه شما منتقل شوند خيلي بهتر است از اينکه در هوا و بين افراد ديگر انتشار يابند. بعد دستهاي خود را بشوييد.

3.    حتي المقدور در منزل بمانيد: چه فردي آلوده باشيد و چه غير آلوده، در خانه بمانيد و هميشه دستهاي خود را بشوييد.

4.    صورت خود را لمس نکنيد: دستهاي خود را از غشاهاي مخاطي (چشم، دهان، بيني) دور نگه داريد چون ويروس از اين راه ها وارد بدن مي شود.

5.    از افراد بيمار دوري کنيد: و در صورت مواجه با اين افراد، بهداشت فردي را رعايت كنيد، از ماسك استفاده كنيد، ار لمس سطوح اطراف وي خودداري كنيد و تا شعاع 2 متر از وي دور بايستيد.

6.    از دست دادن و روبوسي به شدت پرهيز كنيد: اين نكته بسيار بسيار بسيار مهم است! فرقي نميكند كه فرد مقابل شما همكارتان باشد يا مدير شركتتان، استاد دانشگاه شما باشد يا پدر خانم تان! مهم اين است كه هر دوي شما سالم باشيد.

7.    در فصل زمستان شيوع آنفولانزا (از هر نوع) بيشتر ميشود: چراكه براي مقابله با سرماي هوا فضاها بسته ميشوند، و در نتيجه جريان هوا وجود نخواهد داشت. بعلاوه مقاوت بدن تعدادي افراد چامعه ضعيفتر بوده و آنها به آنفولانزا مبتلا ميشوند (به اصطلاح سرما ميخورند). پس اگر در مكان عمومي هستيد كه فضايي بسته دارد، حداقل چند پنچره را باز كنيد. مثلا تاكسي، اوتوبوس، سرويس مدارس و .... اشكال ندارد، سردي هوا را تحمل كنيد ولي آلوده نشويد و آلوده نكنيد.

توصيه هاي سازمان جهاني بهداشت درصورت ابتلا به بيماري:

درخانه بمانيد، استراحت بسيار، مصرف مايعات فراوان، پوشاندن دهان و بيني خصوصأ هنگام سرفه و عطسه، شستشوي مرتب دستها با آب و صابون، آگاه کردن افراد خانواده و فاميل از بيماري خود، مراجعه به پزشک در صورت شدت گرفتن علائم (نظير تنگي نفس، ضعف و خستگي شديد، سردرد و سرگيجه شديد، استفراغ و تهوع غير قابل کنترل).

 وضعيت كودكان:

بیماری آنفلوانزای خوکی در میان تمامی سنین شایع است. اما به علت ضعیف بودن سیستم ایمنی کودکان و برخی از بیماران دارای سابقه بیماری های حاد، میزان خطرناک بودن هر نوع بيماری (و نه تنها آنفولانزا) در این دسته از افراد بسیار بیشتر پیش بینی می شود. البته لازم به ذکر است که هیچ گونه شواهدی مبنی بر اینکه آنفلوانزای خوکی در کودکان کشنده تر از سایر سنین باشد، وجود ندارد اما طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی میزان شیوع این بیماری طبق آمار کشورهای کانادا، شیلی، ژاپن، انگلیس و آمریکا در میان افراد نوجوان بین 12 تا 17 سال بسیار بیشتر است.

مراقبت هایی از قبیل مراجعه سریع به پزشک در صورت مشاهده اولین علائم آنفوانزای خوکی و بالا رفتن دمای بدن کودکان بيش از 38 درجه سانتیگراد توصیه شده تا میزان ریسک این بیماری برای این سنین مرتفع شود.

همچنین اگر کودکی به آنفلوانزا مبتلا شد باید در منزل بماند و مراقبتهایی همانند برخورد با سایر آنفلوانزاها با وی صورت گیرد. باید مقدار زیادی مایعات بنوشند و در استراحت کامل به سر ببرند. ممكن است با دستور پزشک داروهایی نیز مصرف کنند.

البته مصرف آنتی ویروس برای کودکان تنها در صورتی موثر خواهد بود که فقط 48 ساعت از شروع علایم اولیه بیماری گذشته باشد. از آنجایی که آنتی ویروسها دارای عوارض جانبی نیز هستند فقط در صورت تجویز پزشک باید به کودکان داده شود.

مبتلايان در جهان:

بیماری آنفلوانزای خوکی طی مدت بسیار کوتاهی و فقط در فاصله چند ماه تمام قاره ها را به تسخیر خود در آورد. مرجع رسمی اعلام آمار مبتلایان و مرگ و میرهای آنفلوانزای خوکی سازمان بهداشت جهانی است که به طور مرتب آمارها و گزارشات خود را آپديت می کند (لينك). با دقت نمی توان گفت که میزان مرگ و میر و مبتلایان به این بیماری چقدر است زیرا هر دقیقه دامنه آن گسترش می یابد.

شایان ذکر است این آمارها مربوط به گذشته بوده و تعداد آن تقریبا هر ثانیه افزایش پیدا می کند. معاون دبيركل سازمان بهداشت جهاني اعلام كرد در صورت شيوع بيماري آنفلونزاي خوكي يك سوم جمعيت جهان به اين بيماري مبتلا مي شوند. پزشکان معتقدند که با در نظر گرفتن شيوع بيماري هاي ديگر در گذشته به طور منطقي مي توان اينگونه نتيجه گيري كرد كه در صورت شيوع اين بيماري يك سوم مردم جهان مبتلا خواهند شد. در اين شرايط حتي اگر بيماري بسيار شديد هم نباشد تعداد زيادي از افراد به آن مبتلا مي شوند و حتي آمار مرگ و مير نيز بسيار بالا مي رود. چيزي كه در مورد كشور خودمان هم كاملا پيش بيني ميشود.

شیوع گونه تازه آنفولانزا که در 22 مارس در منطقه شمال مرکزی مکزیک آغاز شد و تا این تاریخ در سراسر جهان گسترش یافته است، سازمان بهداشت جهانی  را وادار کرد تا این رویداد را یک وضعیت اضطراری برای بهداشت عمومی در سطح جهانی اعلام کند.

در ايران چه خبر؟

نخستین مورد ابتلا به آنفلونزای خوکی در ایران، در اواخر خردادماه تأیید شد. بیمار نوجوانی بود ایرانی‌تبار و مقیم آمریکا که اواخر خردادماه به همراه خانواده‌اش وارد تهران شد. او به هنگام ورود به کشور مورد معاینه و آزمایش قرار گرفت. پس از انجام آزمایش آلودگی این نوجوان ۱۶ ساله به ویروس H1N1 قطعی و پس از آن درمان وي آغاز شد. اما فقط چند هفته بعد وزیر بهداشت و درمان از 23 نفر مبتلا به آنفلوانزای خوکی در ایران خبر داد.

در این زمینه دكتر گويا درسمينار آنفلوآنزاي خوكي که در انستيتو پاستور ايران برگزار شد، با اشاره به ورود آنفلوانزاي خوكي به فاز 6 پاندمي افزود: طبق برآوردها طي دو سال، احتمالا حدود 10 ميليون و 500 هزار نفر تا 24 ميليون در كشورمان به اين نوع آنفلوآنزا مبتلا مي شوند که از اين تعداد 525 هزار تا يك ميليون و 225 هزار نفر نياز به بستري دارند و برآورد مي‌شود حدود 105 هزار تا 245 هزار نفر جان خود را از دست بدهند.

پاييز و زمستان امسال از لحاظ آنفلوآنزاي خوكي بسيار هولناك خواهد بود و احتمال دارد در آينده با افزايش تعداد بيماران مبتلا به اين نوع آنفلوآنزا در كشور مواجه شويم. اين امر گريز ناپذير است به طوري که سرعت گسترش جغرافيايي اين بيماري چهار برابر پاندمي سال 1917 برآورد مي شود. طبق مدلي كه در دانشگاه علوم پزشكي كرمان توسط دكتر حقدوست طراحي شد، اوج درگيري و مشكل بهداشتي كشور از لحاظ آنفولانزاي خوكي، زمستان سال 88 و 89 خواهد بود.

قدرت انتقال آنفلوآنزاي خوكي 2 تا 3 برابر آنفلوآنزاي فصلي است. رييس مركز مديريت بيماريهاي واگيردار وزارت بهداشت می گوید: دليلي ندارد براي وقوع پاندمي منتظر زمستان باشيم. در مجموع ديرترين زمان بروز پاندمي در پاييز خواهد بود اما در زمان پاندمي اين بيماري حدود 98 درصد افراد بيمار خدمات بهداشتي درماني را از خارج از بيمارستان‌ها دريافت خواهند كرد و پيش بيني مي‌شود حدود 5 درصد مبتلايان نياز به بستري داشته باشند. همچنين حدود يك تا دو درصد كل افراد مبتلا فوت خواهند كرد و اين در حالي است كه اين عدد بسته به شدت بيماري و ارائه خدمات متغير خواهد بود.

دكتر گويا با بيان اينكه پاندمي موج‌هاي مختلفي دارد و حداقل دو سال گرفتار خواهيم بود، ادامه داد: طي دو سال بروز پاندمي، موج‌هاي مختلف آن بروز مي‌كند و هرموج 6 تا 8 هفته طول مي‌كشد و سپس فروكش مي‌كند. مدت هر كدام از اين موج‌ها متغير است اما انتظار مي‌رود شدت بيماري و همچنين تعداد مبتلايان در سال اول پاندمي (همه گيري) بيشتر از سال دوم باشد. وي با بيان اينكه در فاز شش پاندمي جهاني آنفلوآنزاي خوكي انتقال پايدار انسان به انسان، مداوم و افزايشي است، ادامه داد: در اين فاز عمليات مهار ديگر بي‌فايده است. در اين فاز اقدامات موثر توسط نظام سلامت همه كشورها، كاهش موارد ابتلا، كاهش موارد شديد، كاهش موارد بستري، كاهش موارد نياز به خدمات ويژه و در نهايت كاهش مرگ و مير است چرا كه مهار در زماني موثر است كه بيماري كانون مشخصي داشته باشد.

دكتر گويا با بيان اينكه داروي ضد ويروسي كافي براي آنفلوآنزاي خوكي در اختيار داريم، گفت: ديگر سازمان بهداشت جهاني معتقد است كه اين ويروس در شرايط فعلي نيازي به واكسيناسيون در سطح وسيع ندارد اما شايد لازم باشد براي گروه‌هاي خاصي از مردم و همچنين پرسنل دخيل در امور بهداشتي درماني پيش‌بيني‌هاي لازم صورت گيرد.

اقدامات ملي و بين المللي برای مقابله با آنفلوانزای خوکی:

کشورها و سازمانهای ملی و بین المللی به ویژه در زمینه بهداشت در ماههای اخیر و پس از شیوع بیماری آنفلوانزای خوکی تلاشهای بسیار زیادی برای مقابله با این بیماری به صورت پیشگیری افراد سالم و درمان افراد مبتلا به این بیماری انجام داده اند. در برخی از کشورها، اماكن عمومي چون مدارس، موزه ها و کتابخانه ها بسته شده اند و به مردم توصیه شده است با یکدیگر دست ندهند و ظروف خود را مشترکا استفاده نکنند. در برخی دیگر از کشورها کلیه سفرها نیز معلق شده است. اقدامات قرنطینه داوطلبانه نیز در نقاطی از دنیا صورت گرفته است.

سازمان بهداشت جهانی برای اولین بار در چهل سال اخیر بیماری آنفلوآنزا را به عنوان پاندمی معرفی کرده و زنگ خطر همگیر شدن این بیماری را به صدا درآورده است. آنفلوانزا با شروع فصل سرما فراگیرتر می‌شود.

ويروس H1N1 بخودي خود كشنده نيست و همانطور كه گفته شد، استراحت در منزل (بدون دارويي خاص) شايعترين راه درمان است. و تنها براي عده اي با شرايط خاص بستري در بيمارستان و حالات اورژانسي رخ خواهد داد. پس جاي نگراني چيست؟! مسئله مهم اين است كه در صورت ابتلا عده زيادي از افراد جامعه، سيستم بهداشتي درماني كشور (هيچ كشوري) پاسخگو نخواهد بود و ميزان مرگ و مير بسيار بالا خواهد رفت. مرگ و مير چرا؟ مگر ويروس كشنده است؟! خير ويروس آنفولانزاي خوكي كشنده نيست، اما سيستم بدن را بسياز تضعيف ميكند كه بسياري از عوامل و بيماري هايي كه در حالت عادي كشنده نيستند، ميتواننذ بدن را از پاي در آورند. شايد لازم باشد بدانيد كه اين ويروس (آنفولانزاي خوكي) در سال 1918 (يعني حدود 90 سال پيش) جان بيش از 40 ميليون انسان را گرفت! البته شايد ديگر جاي نگراني نباشد، چرا كه تنها اميد بشر امروزي براي مقابله با اين پاندمي و موجودي كه حتي به چشم نمي آيد،‌ پيشرفت او در علم و تكنولوژي است كه بدان دست يافته و اميدوار است تا با ساخت دارو و واكسن به مقابله با اين بيماري برود.

پس عزيزان، شايد در حال حاضر (و بخصوص زمستان 88) بهترين راه مقابله، پيشگيري از طريق رعايت بهداشت باشد و شايد بتوان اميد وار بود در همه گيري سال 89، واكسن و دارو بتنواند ما را نجات دهد.... الله اعلم
اميد است كه استفاده لازم را از مطلب كرده باشيد. لطفا اين اطلاعات و راهكارهاي اين مقاله را به هر طريق ممكن كه صلاح ميدانيد به اطلاع دوستان و آشنايان و خانواده برسانيد. فراموش نكنيد كه خطر كاملا جدي است...

سبز و سلامت باشيد، با سپاس و بدرود.

دكتر شهيدي - تابستان 88

دانلود فايل PDF اين مطلب با حجم 160 kb - لينك مستقيم - لينك كمكي

لينكهاي مرتبط و مفيد (شما هم در بخش نظرات معرفي كنيد):

-    نبایدهای مبارزه با آنفولانزای خوکی

-    گزارش هفتگي سازمان بهداشت جهاني از روند پاندميك بيماري

-    H1N1 در سايت معتبر CDC

-    پاندمي ويروس H1N1/09 در ويكيپديا

-    تائيد يك واكسن H1N1 توسط  FDA

-    علائم هشدار دهنده در بالغين (پوستر انگليسي)

-    چگونه از خود و ديگران محافظت كنيم؟ (پوستر انگليسي)

-    چگونه مبتلا ميشويم و چه علائمي داريم؟ (پوستر انگليسي)